ആദായനികുതി അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്, പാൻ (പെർമനന്റ് അക്കൗണ്ട് നമ്പർ) കാർഡ് പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവല്ല എന്നാണ്. എന്നാൽ നിയമപ്രകാരം, ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാർക്കുമാത്രമേ പാൻ കാർഡ് ലഭിക്കൂ. ഭക്ഷ്യ വകുപ്പ് സ്ഥിരീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, റേഷൻ കാർഡും പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവല്ല എന്നാണ്. അത് റേഷൻ ലഭിക്കാനുള്ള അർഹതയുടെ തെളിവ് മാത്രമാണ്. എന്നാൽ, റേഷൻ കാർഡും ഒരു ഇന്ത്യൻ പൗരനുമാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
വോട്ടർ ഐഡി കാർഡ് വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അർഹതയുടെ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് മാത്രമാണെന്ന് ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ പറയുന്നു. അത് പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവല്ല. എന്നാൽ ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമം, 1950 അനുശാസിക്കുന്നത്, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പട്ടിക പരിഷ്‌കരിക്കുന്ന വർഷത്തിലെ ജനുവരി ഒന്ന് എന്ന യോഗ്യതാ തീയതിക്ക് 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞ ഓരോ ഇന്ത്യൻ പൗരനും, മറ്റുവിധത്തിൽ അയോഗ്യനാക്കപ്പെടാത്ത പക്ഷം, താൻ സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്ന മണ്ഡലത്തിലെ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ അർഹതയുണ്ട് എന്നാണ്.
സുപ്രീം കോടതിയും നിയമവ്യവസ്ഥയും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്, ആധാർ കാർഡ് ഒരാളുടെ സ്വത്വം തെളിയിക്കാനുള്ള രേഖ മാത്രമാണെന്നും, പൗരത്വം, സ്ഥിരതാമസം, അല്ലെങ്കിൽ ജനനതീയതി എന്നിവയുടെ നിർണായക തെളിവായി അതിനെ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നുമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ താമസിക്കുന്ന ഏതൊരു ഇന്ത്യൻ പൗരനും (നവജാത ശിശുക്കൾ ഉൾപ്പെടെ) സാധുവായ ഇന്ത്യൻ പാസ്‌പോർട്ടുള്ള പ്രവാസി ഇന്ത്യക്കാർക്കും (എൻ ആർഐ) ആധാർ കാർഡിന് അർഹതയുണ്ട്.
അടുത്തകാലത്തായി, വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്, ഇന്ത്യൻ പാസ്‌പോർട്ട് നിയമപരമായി ഒരു ‘യാത്രാ രേഖ’ ആയി നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര യാത്ര സുഗമമാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രേഖ മാത്രം, പൗരത്വത്തിന്റെ നിർണായക തെളിവല്ല. പ്രായഭേദമെന്യേ ഏതൊരു ഇന്ത്യൻ പൗരനും ഇന്ത്യൻ പാസ്‌പോർട്ടിന് അപേക്ഷിക്കാൻ അർഹതയുണ്ട്. ഇതിന് പ്രാഥമികമായി വേണ്ടത് ഇന്ത്യൻ പൗരത്വത്തിന്റെ സാധുവായ തെളിവ് ഹാജരാക്കുക എന്നതാണ്. അപേക്ഷകൾക്ക് തിരിച്ചറിയൽ, ജനനതീയതി, നിലവിലെ വിലാസം എന്നിവ തെളിയിക്കുന്ന നിർദ്ദിഷ്ട രേഖകളും ആവശ്യമാണ്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, 145 കോടിയോളംവരുന്ന ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാരിൽ ഒരാൾക്കും താൻ യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യൻ പൗരനാണെന്ന് അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ല. ഇതിലും വലിയ ഒരു പ്രഹസനം എന്തുണ്ട്! അതിനാൽ, ഇന്ത്യൻ പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവ് എന്തായിരിക്കണം എന്ന് വ്യക്തമാക്കേണ്ട ബാധ്യത കേന്ദ്ര സർക്കാരിനുണ്ട്.
അതോടൊപ്പം, മന്ത്രിമാർക്കും നിയമനിർമ്മാതാക്കൾക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും സൈനികർക്കും പോലീസിനും ഇത്തരത്തിലുള്ള ഏതെങ്കിലും ‘സവിശേഷമായ പൗരത്വ തെളിവ്’ സ്വന്തമായുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യവും പ്രസക്തമാണ്.